Τετάρτη 19 Δεκέμβριος

Η ανασκαφική έρευνα στο απομακρυσμένο νησί της Κέρου

25 Ιανουαρίου 2018 · ΠΑΣΧΑΛΗΣ ΤΖΑΝΑΣ
askaliodaskalioss5623

Μοιράσου το

Απρόσμενα αρχαιολογικά ευρήματα στην καρδιά του Αιγαίου

Η Κέρος, το νησί στο κέντρο των Μικρών Κυκλάδων, μεταξύ Νάξου και Αµοργού, ορεινή, δύσκολα προσβάσιµη και ακατοίκητη σήµερα, είναι κηρυγμένος αρχαιολογικός χώρος με πλούσια ευρήματα της Εποχής του Χαλκού μεταξύ των οποίων και πλήθος κυκλαδικών ειδωλίων.

Στο δυτικότερο ακρωτήρι της Κέρου (που πλέον αποτελεί ένα μικρό νησάκι λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας), ακριβώς δίπλα από το προϊστορικό ιερό, βρίσκεται ο προϊστορικός οικισμός του Δασκαλιού. Εκεί, οι ανασκαφές φέρνουν στο φως πλήθος επιβλητικών και πυκνά δομημένων κατασκευών, αποδεικνύοντας πως πρόκειται για μια από τις πιο σημαντικές θέσεις στο Αιγαίο της πρώιμης Εποχής του Χαλκού (3η χιλιετία π.Χ.). Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι το Δασκαλιό καλυπτόταν σχεδόν εξ ολοκλήρου με μοναδικά μνημειακά οικοδομήματα, χτισμένα με πέτρα φερμένη από τη Νάξο, παρά την απόσταση των περίπου 10 χιλιομέτρων που χωρίζει τα δύο νησιά. Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής αρχαιολόγους από το Πανεπιστήμιο του Cambridge, την Εφορεία Κυκλάδων και το Ινστιτούτο Κύπρου, υπολογίζει ότι εισήχθησαν περισσότεροι από 1.000 τόνοι πέτρας. Το οικιστικό αυτό συγκρότημα είναι έως σήμερα το μεγαλύτερο γνωστό στις Κυκλάδες την εποχή εκείνη.

Το Δασκαλιό έχει φυσικό πυραμιδοειδές σχήμα που οι εξειδικευμένοι τεχνίτες της εποχής ανέδειξαν ακόμα περισσότερο κατασκευάζοντας επάλληλες σειρές από ογκώδεις αναλημματικούς τοίχους, κάνοντάς το να μοιάζει με βαθμιδωτή πυραμίδα, ένα μεγαλειώδες μνημείο που αναδύεται από τη θάλασσα. Στις επίπεδες αναβαθμίδες που σχηματίζονταν ανάμεσα στους τοίχους, οι κτίστες χρησιμοποίησαν τη ναξιώτικη πέτρα για να δημιουργήσουν εντυπωσιακές κατασκευές. Ο καθηγητής Colin Renfrew του Πανεπιστημίου του Cambridge, συν-διευθυντής της ανασκαφής, υποστηρίζει ότι το ακρωτήρι με τη στενή δίοδο που το ένωνε με την Κέρο απέκτησε κεντρικό ρόλο καθώς αποτελούσε το καλύτερο φυσικό λιμάνι του νησιού, έχοντας εξαιρετική θέα στο βόρειο, νότιο και το δυτικό Αιγαίο.

Τα Αρχαιολογικά Ευρήματα της Ανασκαφής του 2017

Σκάβοντας μια εντυπωσιακή κλίμακα που ήρθε στο φως στα κατώτερα αναλήμματα, οι αρχαιολόγοι διαπίστωσαν την προηγμένη τεχνογνωσία και κατασκευαστική δεινότητα αυτού του πολιτισμού, 1.000 ολόκληρα χρόνια πριν από τα φημισμένα ανάκτορα των Μυκηναίων. Κάτω από τα σκαλιά και ανάμεσα στους τοίχους ανακάλυψαν ένα εξελιγμένο σύστημα αποστραγγιστικών αγωγών, που υποδηλώνει μια πολυλειτουργική αρχιτεκτονική, προσεκτικά σχεδιασμένη εκ των προτέρων. Οι αναλύσεις που γίνονται σε υλικό από το εσωτερικό των αγωγών θα δείξουν εάν αυτοί ήταν αποχετευτικοί ή εξυπηρετούσαν τη μεταφορά καθαρού νερού.

fdfdfdfdfdfd556263626362636

Η υποδευθύντρια του προγράμματος   Δρ. Εύη Μαργαρίτη και η Δρ. Ιωάννα Μουτάφη εξετάζουν δείγματα στις εγκαταστάσεις της ανασκαφής στο Κουφονήσι

Τα ανασκαφικά ευρήματα δείχνουν πως οι κάτοικοι του Δασκαλιού ήταν έμπειροι μεταλλουργοί -η μεταλλουργία ήταν η πιο σημαντική τεχνολογία της 3ης χιλιετίας π.Χ.- όμως στην Κέρο δεν υπάρχουν κοιτάσματα χαλκού, οπότε είναι βέβαιο πως οι πρώτες ύλες εισάγονταν από αλλού (από άλλα νησιά του Αιγαίου όπως η Σέριφος ή η Κύθνος, ή από την ηπειρωτική Ελλάδα). Δραστηριότητες όπως η τήξη των μετάλλων και η χύτευση αντικειμένων ήταν πολύ συνηθισμένες μέσα στα κτίρια του Δασκαλιού. Η ανασκαφή του 2017 έφερε στο φως δύο εργαστήρια μεταλλοτεχνίας, με χαρακτηριστικά κατάλοιπα κατεργασίας καθώς και συναφή αντικείμενα. Σε ένα από αυτά βρέθηκαν ένας μολύβδινος πέλεκυς, μια μήτρα για την κατασκευή χάλκινων μαχαιριών, καθώς και δεκάδες κεραμικά θραύσματα καλυμμένα με υπολείμματα χαλκού. Επίσης, βρέθηκε το ανώτερο τμήμα ενός άθικτου πήλινου φούρνου, ο οποίος υποδηλώνει έναν ακόμα χώρο μεταλλουργικής δραστηριότητας που θα ανασκαφεί πλήρως την επόμενη χρονιά.

Το χώμα της ανασκαφής εξετάζεται εξονυχιστικά καθώς μικροσκοπικά στοιχεία, όπως καμένοι σπόροι, φυτόλιθοι (ανόργανα φυτικά κατάλοιπα με σύσταση πυριτίου), καμένο ξύλο, οστά ζώων και ψαριών, δίνουν πλούσιες πληροφορίες. H ανάλυση λιπιδίων και αμύλου σε κεραμικά αγγεία και λίθινα εργαλεία δίνει επίσης στοιχεία για την παραγωγή και την κατανάλωση τροφίμων. Τα απανθρακωμένα φυτικά κατάλοιπα προέρχονται κυρίως από όσπρια και καρπούς, όπως το σταφύλι, οι ελιές, τα σύκα και τα αμύγδαλα, αλλά και δημητριακά, όπως το δίκοκκο σιτάρι και το κριθάρι. Από τα στοιχεία αυτά επισημαίνεται ότι η Κέρος δεν ήταν αυτοσυντηρούμενη, δηλαδή μεγάλο μέρος των τροφίμων εισαγόταν από αλλού και βάσει αυτών των νέων στοιχείων, πρέπει να αναθεωρηθούν οι γνώσεις μας για τα δίκτυα ανταλλαγών της εποχής του Χαλκού, προκειμένου να συμπεριλάβουμε σ’ αυτά και την ανταλλαγή τροφίμων.

daskaliod5623

Δασκαλιό

Η επικεφαλής του περιβαλλοντικού προγράμματος, Δρ. Εύη Μαργαρίτη από το Ινστιτούτο Κύπρου υπογραμμίζει: «Το Δασκαλιό έχει ήδη προσφέρει σημαντικά στοιχεία για την καλλιέργεια της ελιάς και του σταφυλιού. Πρόκειται για δύο βασικά νέα εξημερωμένα είδη που διευρύνουν τους ορίζοντες της γεωργίας κατά την τρίτη χιλιετία. Το πρόγραμμα περιβαλλοντικής μελέτης στο Δασκαλιό φέρνει στο φως τον τρόπο με τον οποίο αναπτύχθηκαν οι αγροτικές πρακτικές κατά τη διάρκεια της ζωής της θέσης».

Συμπερασματικά, ο Δρ. Michael Boyd από το Πανεπιστήμιο του Cambridge, συν-διευθυντής της ανασκαφής, επισημαίνει πως στο Δασκαλιό παρατηρούνται οι αρχές της αστικοποίησης: α) συγκεντρωτισμός, δηλαδή η συμμετοχή απομακρυσμένων κοινοτήτων σε δίκτυα με έδρα αυτή τη θέση, β) εντατικοποίηση της βιοτεχνίας και της γεωργικής παραγωγής, γ) επιβλητικότητα στην αρχιτεκτονική, και δ) σταδιακή υπαγωγή των τελετουργικών πτυχών του ιερού στο ευρύτερο πλαίσιο λειτουργίας της θέσης. Όλα αυτά μαρτυρούν διεργασίες κοινωνικών αλλαγών, από την παλαιότερη περίοδο όπου οι δραστηριότητες επικεντρώνονταν σε τελετουργικές πρακτικές στην Κέρο μέχρι την αυξανόμενη ισχύ του Δασκαλιού στα επόμενα χρόνια.

Πρωτοποριακές Ερευνητικές Μέθοδοι

Στην ανασκαφή της Κέρου εφαρμόζονται πρωτοποριακές για την αιγαιακή αρχαιολογία μέθοδοι καταγραφής. Όλα τα δεδομένα καταγράφονται ψηφιακά, μέσω μιας νέας εφαρμογής για τεχνολογία iOS που ονομάζεται iDig. Για πρώτη φορά, ανασκαφικά δεδομένα και αποτελέσματα εργαστηριακής μελέτης καταγράφονται ταυτόχρονα στο ίδιο σύστημα, έτσι ώστε κάθε μέλος της ανασκαφικής ομάδας να έχει άμεση πρόσβαση σε όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες  σε πραγματικό χρόνο. Τρισδιάστατα μοντέλα των ανασκαφικών τομών δημιουργούνται σε όλα τα στάδια της  έρευνας με τη χρήση φωτογραμμετρίας, ενώ στο πέρας της ανασκαφικής περιόδου ο χώρος αποτυπώνεται λεπτομερώς με σαρωτή λέιζερ από την εξειδικευμένη ομάδα του Ινστιτούτου Κύπρου.

Το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα

Κατά τη διάρκεια της ανασκαφικής περιόδου 2017, το Ινστιτούτο Κύπρου και το Πανεπιστήμιο του Cambridge συνδιοργάνωσαν για δεύτερη φορά ένα υψηλών προδιαγραφών εκπαιδευτικό πρόγραμμα πρακτικής εξάσκησης στο πεδίο. Φοιτητές από την Ελλάδα, την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία, τις ΗΠΑ, τον Καναδά και το Ηνωμένο Βασίλειο συμμετείχαν στην ανασκαφή, αποκομίζοντας πολύτιμη εμπειρία σε σύγχρονες ανασκαφικές μεθόδους και καινοτόμες επιστημονικές τεχνικές. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα προάγει τις αρχές της αρχαιολογικής επιστήμης, χάρη στον συνδυασμό διδασκαλίας και έρευνας κατά τη διάρκεια της ανασκαφικής διαδικασίας.

Οι ανασκαφές Κέρου αποτελούν ερευνητικό πρόγραμμα της Βρετανικής Σχολής Αθηνών και διεξάγονται κατόπιν άδειας του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού. Το πρόγραμμα διευθύνεται από τους Καθ. Colin Renfrew και Δρ. Michael Boyd (McDonald Institute for Archaeological Research, Πανεπιστήμιο του Cambridge).

Οι Χορηγοί

Το ερευνητικό πρόγραμμα υλοποιείται με την οικονομική υποστήριξη ελληνικών και ξένων φορέων και εταιρειών, και συγκεκριμένα για το 2017 των: Ινστιτούτο Αιγαιακής Προϊστορίας (INSTAP), Ινστιτούτο Κύπρου (the Cyprus Institute), the McDonald Institute for Archaeological Research, the British Academy, the Society of Antiquaries of London, the Gerda Henkel Stiftung, National Geographic Society, Cosmote, Blue Star Ferries, Easy dot και ιδιωτικών χορηγιών.

Η Μαργαρίτα Δρίλλια της εταιρείας Easy dot, αρχαιολόγος η ίδια και εθελόντρια στην ανασκαφή, τονίζει πόσο σημαντική είναι η στήριξη των χορηγών, είτε με καταβολή χρημάτων είτε με παροχή προϊόντων ή υπηρεσιών, καθώς καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος της συνολικής δαπάνης του προγράμματος.

Μοιράσου το

Δες και αυτά

Γιατί να επιλέξεις μοβ κραγιόν

Γιατί να επιλέξεις μοβ κραγιόν

Θα πεις, είναι έντονο, δεν είναι για καθημερινή χρήση, φεύγει δύσκολα, ότι σου θυμίζει καρναβάλι. Όχι, δώσε μια δεύτερη ευκαιρία στις αποχρώσεις του μοβ. Αρχικά, αν έχεις σταρένια επιδερμίδα, το ...

Tα 9 νέα brands στις τσάντες που πρέπει να έχουμε στο ραντάρ μας

Tα 9 νέα brands στις τσάντες που πρέπει να έχουμε στο ραντάρ μας

Αυτά τα 9 νέα brands θα δοξάσουν το στιλ σου. Οι νέες τσάντες που πρέπει να κρατήσεις βρίσκονται παρακάτω και σίγουρα ανάμεσα τους θα βρεις τις νέες σου αγαπημένες. DANSE ...

Τι σου θυμίζει; Είναι μητέρα παρουσιαστή του ΣΚΑΪ

Τι σου θυμίζει; Είναι μητέρα παρουσιαστή του ΣΚΑΪ

Ποιον σου θυμίζει; Η γυναίκα που βλέπεις στη φωτογραφία είναι μητέρα παρουσιαστή του ΣΚΑΪ τον οποίο παρακολουθείς κάθε Σαββατοκύριακο. Τον βρήκες; Λοιπόν, αυτή η γυναίκα είναι μητέρα του Δημήτρη Μηλιόγλου ...

«Τους ΜΙRO θα τους εμπιστευόμουν απόλυτα για να μου φτιάξουν το νυφικό και το ρούχο του τάφου»

«Τους ΜΙRO θα τους εμπιστευόμουν απόλυτα για να μου φτιάξουν το νυφικό και το ρούχο του τάφου»

Ποια είναι αυτή που συζητάει τι θα βάλει στον τάφο της; Η Τόνια Σωτηροπούλου! «Σαν γυναίκα προφανώς μου αρέσουν οι MIRO. Θα τους εμπιστευόμουν απόλυτα για να μου φτιάξουν το ...

Μεταγραφή βόμβα: Από τον Ant1 πάει στον Alpha!

Μεταγραφή βόμβα: Από τον Ant1 πάει στον Alpha!

Οι τηλεοπτικές εξελίξεις τρέχουν απίστευτα γρήγορα τώρα που βρισκόμαστε στο τέλος του πρώτου μισού της σεζόν. Ένα όνομα που συζητήθηκε έντονα για το τηλεοπτικό του μέλλον φέτος ήταν η Ντορέττα Παπαδημητρίου η ...